"Cicer cum caule" -
czyli groch z kapustą
o złotych rybkach

Adam LATUSEK








    Wydawać by się mogło, że o tak powszechnie znanych rybkach, jak karasie ozdobne Carassius auratus (Linne, 1758), popularnie nazywanych "welonami", co nie zawsze jest ścisłe, wiemy wszystko. Okazuje się jednak, iż wiele interesujących faktów, o posmaku wręcz kuriozalnym, dla wielu Czytelników "Akwarium" może być mało znanych i spowodować pewne zaskoczenie. Zgromadzone tu ciekawostki są luźnymi informacjami, dowolnie wybranymi, nieuporządkowanymi w ramach jakiegoś systemu czy wg zasady - od "A" do "Z". Oczywiście nie są to jeszcze wszystkie interesujące fakty związane z tematem, można je bowiem mnożyć bez końca, bo łeż zainteresowanie tymi rybkami sięga setek lat wstecz. Dzieląc się tymi szczegółami, kierowałem się tu ich niezwykłością i prawdopodobną ich nieznajomością wśród akwarystów, mając nadzieję, że może zainteresują one Czytelników, skłonią do refleksji, a przy tym czegoś nowego nauczą. Sądzę, iż będzie to nietypowa popularyzacja rybek, którymi pasjonowały się i pasjonują miliony akwarystów na całym świecie przez wieki, a że przyjęła konwencja odbiega od tego, do czego przywykliśmy na łamach naszego czasopisma - to tylko zasługa owej dziwnej, choć zupełnie udomowionej .rybki, niby dobrze znanej wszystkim, a tak naprawdę to ciągle odkrywanej na nowo...


   

  • Serce złotej rybki bije dosyć wolno, bo od 10 do 30 razy na minutę. Liczba uderzeń serca, w przybliżeniu równa jest liczbie ru chów oddechowych pokryw skrzelowych ryby. Normalny rytm serca zostaje zachwiany przy nagrzaniu wody powyżej 30°C, a przy 4- -5°C w znacznym stopniu ilość uderzeń zmniejsza się i ulega poważnym zakłóceniom. Bicie serca złotych rybek uzależnione jest też od stopnia nasycenia wody tlenem.

  • Średnio w 1 mm3 nasienia samca złotej rybki znajduje się 7,4 min plemników, których ogólna żywotność w wodzie wynosi około 70 sekund. Zatem ikra samicy może być zapłodniona tylko i wyłącznie w tym czasie,

  • Wycięty ze złotej rybki jej mlecz, zawinięty w mokrą szmatkę i przechowywany w chłodzie, zachowuje żywotność plemników do 6 dni.

  • Złote rybki w Chinach symbolizują toleran cje, jak również życie godne i milczące, a więc korzystny pokój. Są też symbolem współistnienia.

  • Około 1200 sztuk ziaren ikry złotej rybki waży 1 gram.

  • Pęcherz pławny karasi ozdobnych napełniony jest azotem i tlenem,

  • Złote rybki, podobnie jak inne ryby, zachowują przez całe życie tę samą ilość łusek, których jest u nich około 650 sztuk,

  • Płetwa grzbietowa formy wyjściowej złotej rybki ma 20 promieni, zaś płetwy piersiowe, brzuszne i odbytowe - 9 promieni.

  • Najlepszą temperaturą dla inkubacji ikry "welonów" jest 19-20°C. Zarówno przy wyższych, jak i niższych temperaturach, u wylęgniętego narybku powstają deformacje płetw, a głównie płetwy ogonowej.

  • Jelito złotej rybki jest 4 razy dłuższe od długości. Żołądek jest u niej niewielki i proces trawienia pokarmu właściwie odbywa się w jelicie.

  • Złote rybki mają stosunkowo mało krwi która stanowi tylko 2% ogólnej wagi ciała (u ptaków np. 8-9%). Krew ta w różny sposób ścina się (krzepnie) na powietrzu, rozpadając się: szybciej krew pobrana ze skóry lub skrzeli, wolniej z organów wewnętrznych

  • Liczba erytrocytów (czerwonych ciałek w 1 mm³ krwi złotej rybki sięga około 3 mln

  • Teleskopowe oczy zaczynają się pojawiać u narybku tej odmiany po 50-60 dniach od wyklucia się larw z ikry.

  • Balony pod oczami pyzatków zaczynają się formować u młodych rybek już w 35-40 dni od wylęgu narybku. Uzaleznone jest to jednak od warunków, w których rybki żyją i sposobu ich karmienia.


  • W pierwszym roku życia złota rybka "zmie nia swoje uzębienie" dwukrotnie. W następ nych latach - raz na rok. Chodzi tu o tzw. zęby gardłowe, czyli kostne twory na dolnych kościach gardłowych. Naprzeciw "zębów" znai duje się płytka łogowa (żarno), o którą rozcierany jest pokarm. W jamie gębowej ka rasie oadabne zębów nie mają, jak to jest u wielu innych gatunków ryb.

  • Naroślą na głowie lwiej główki kształtują się w ciągu 6 lat od wylęgnięcia się ryby z ikry.

  • "Welony" w młodości preferują pokarmy zwierzęce, na starość - roślinne.

  • Ikra karasi ozdobnych, na Dalekim Wscho dzie, z uwagi na jej krystaliczną przezroczy stość, jest symbolem szczerości.

  • W Azji karasie ozdobne ofiarowywane są w darze osobom, które pragnie się uczcić. W grudniu 1954 r., premier ChRL - Czou En-laj z okazji 65 rocznicy urodzin pre miera Indii - Jawaharlala Nehru, podarował mu 200 sztuk złotych rybek; różnych szla chetnych odmian hodowlanych.

  • Przed II wojną światową (1936 r.) cena dobrego, importowanego okazu karasia ozdob nego w Polsce dochodziła do 300 i więcej złotych.

  • W Japonii działa 58 Klubów Miłośników Złotych Rybek, konkurujących ze sobą i zrze szających parę milionów akwarystów. W samym Tokio jest takich klubów 7. W Polsce, przy Zarządzie Głównym PZA również działa Klub Miłośników Złotej Rybki.

  • Zwykła sól kuchenna, dodana do wody, w której pływają "welony" stanowi często najskuteczniejszy środek leczniczy na niektóre choroby tych ryb.

  • Bywały lata, że w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej około 400 farm hodowla nych złotych rybek produkowało rocznie 20- -25 milionów sztuk ryb, oferowanych do sprzedaży.

  • System nerwowy złotej rybki jest słabo roz winięty, a jej mózg bardzo mały. Nie oznacza się ona specjalną inteligencją, tek jak niektóre inne ryby - np. pielegnice. Ale szereg innych walorów zapewnia jej, jak na razie, stale jeszcze - od dziesiątków i setek lat, pierwsze miejsce wśród hodowanych przez człowieka ryb akwariowych. Pod względem wysokości ceny - w znacznym stopniu wyprzedzają karasie ozdobne nawet najmodniejsze ryby akwariowe, choć przy tym są one rybkami dosłownie dla każdego i na każdą kieszeń.

  • W starożytności Chińczycy uważali, że złote rybki mogą żyć 100 lat, ale to nieprawda. W XIX w. w Europie odnotowano wypadki, że ryby te, w najlepszych warunkach, osiągały wiek 30-35 lat. Przeciętnie jednak mogą one żyć do 20-25 lat, a praktycznie 7-8 lat.

  • Samica złotej rybki, za jednym razem, może złożyć ponad 2000 sztuk ziaren ikry. Produkcja narybku karasi ozdobnych, liczona w milionach sztuk na świecie, bierze się stąd, iż ryby te wycierane są masowo bez większych proble mów i to kilkakrotnie w ciągu roku.

  • Pod koniec XIX w. (1886), szacowano, że liczba hodowanych w Europie złotych rybek wynosi ponad 2 min sztuk, dając obrót handlo wy najmniej 1 min rubli rocznie. W tym samym czasie w Stanach Zjednoczonych sprzedawa no rocznie narybku za sumę 300 tys. dolarowi

  • W drugiej połowie XIX w. po ulicach War szawy chodzili Grecy, oferując w dużych słojach niezliczone ilości złotych rybek, sprze dawanych stosunkowo tanio.

  • Prawdziwą złotą rybkę, wg chińskiego poety z XVI w. Czien te, poznaje się po tym, że kiedy jest zanurzona w wazie o ściankach z białej porcelany, wydaje się nagle, jakby ścianki wazy pomalowano na czerwono.

  • W Chinach, za panowania cesarzy, pokarm dla złotych rybek, hodowanych w pałacu im peratora łowili specjalni, tylko dla tego celu kształceni - młodzi eunuchowie.

  • Złote rybki nigdy nie piją wody, pobiera jąc ją w sposób pasywny poprzez skrzeła i ścianki pyska.

  • W XV w. w Chinach istniał wyjątek, kiedy można było spożyć złotą rybkę: gotowana w bulionie, z cebulą i zmielonym pieprzem, była najlepszym lekarstwem na chroniczną czerwonkę (dyzenteria). Z jakim skutkiem le czono w ten sposób? - Nie wiemy.

  • Odmiana karasi ozdobnych, znana jako nimfa, stanowi wybrakowane, autentyczne we lony.

  • Prawidłowo rozwijający się karaś ozdobny, o długości 3-5 cm, ma zazwyczaj stosunkowo niewielki ogon, który rozwija się dopiero w ciągu pierwszego zinowania. Dopiero po 2-3 latach życia "welony" mają najpiękniejsze ogony.

  • Dobrze rozwinięty węch złotych rybek służy im do orientacji na dużą odległość, zmysł smaku zaś - na bliską. Narząd węchu, miesz czący się w nosie, nie ma żadnego wewnętrznego połączenia z jamą ustną, w której znajdują się komórki zmysłowe smaku.

  • Dobrze wykształcone oczy u teleskopów, Jak również ostateczne wyzłocenie się rybek, może nastąpić po roku życia, a czasem i póź niej. Stąd młode, czarne teleskopy najczęściej takimi nie pozostają, zmieniając swoje ubar wienie.

  • Na Dalekim Wschodzie, po 20 dniach od wyklucia się narybku "welonów", przystępuje się do pierwszej selekcji ryb, którą powtarza się jeszcze trzy-cztery razy. Otrzymuje się w ten sposób okazy najlepsze z najlepszych. Selekcję przeprowadza się następująco: z 10 tys. wybiera się 1000 sztuk, z 1000 ryb - 100, a ze 100 - 10 szł.

  • Objętość pęcnerza pławnego złotej rybki, o wadze 20-40 g mieści 1,78 ml gazów. Dobowe zmiany tej objętości wahają się w granicy 0,22 ml, niezależnie od wagi rybki. Wykorzystując swój pęcherz pławny, złota rybka potrafi "zawisnąć" w bezruchu w toni wodnej, nie wykonując przy tym żadnych ruchów płetwami.

  • Złota rybka "produkuje" dziennie 4-10 ml moczu, gromadzonego w pęcherzu moczowym, na 100 g swojej wagi.

  • W dziejach rozwoju złotych rybek i kształto wania ich odmian hodowlanych, odnotowano wiele poetyckich nazw nadawanych tym ryb kom, głównie w Chinach. Wśród wielu wymie nić można: "Opadające kwiaty", "Niebbo i zie mia", "Złote hełmy", "Perłowe czaszki", "Oczy księżyca", "Złote głowy z rubinami", "Oczy słońca", "Purpurowe wargi", "Oczy śnieżne", "Oczy o czarnym blasku", "Rozpostarty lotos", "Kwitnąca woda", "Kapucynka", "Wisienka", "Obłoki", "Marmurki", "Kijanka", "Rubinowa muszla" - i tak wyliczać można chyba bez końca.

  • Markiza de Pompadour (1721 - 1764), fa woryta króla Ludwika XV, która, jako pierwsza we Francji, otrzymała w prezencie od Fran cuskiej Wschodnio-lndyjskiej Kompanii, około 1750 r., importowane złote rybki, faktycznie nazywała się - Jeanne Antoinette Poisson - to znaczy J. A. Ryba!

Zdjęcia: J. Koralewski, i B. Ziarko