HENRYK SZELĘGIEWICZ

Kłopoty z mieczykiem Hellera

    Odmiana proporczykowa mieczyka Hellera, zwana najczęściej mieczykiem proporczykowym lub mieczykiem "Simpson" /od nazwiska kalifornijskiej miłośniczki, której zawdzięczamy tę piękną odmianę/, bardzo szybko rozpowszechniła się najpierw w Ameryoe, a nieco później również w Europie. W drodze do Polski przeszła przez intensywne zabiegi hodowlane i trafiła do nas już w licznych odmianach barwnych. Podobnie jak w innyoh krajach, także i u nas wzbudziła ogólny zaohwyt miłośników i stała się jedną z najbardziej pożądanyoh odmian mieczyka Hellera.
    Ten powszechny zaohwyt nie trwał jednak długo. Już po krótkim stosunkowo ozasie rozpoczęły się kłopoty i skargi na małą odporność, powolny wzrost, dużą śmiertelność wśród narybku, a przede wezystkim na bezpłodność tej odmiany. Wśród miłośnlków szerzyć się zaozeły nawet pogłoski, że sprzedawane u nas okazy poddawane są celowo speojalnym zabiegom, mającym na oelu pozbawienie ich płodności. Pogłoski te są oałkowicie bezpodstawne, a kłopoty hodowlane, zwiaząne z rozmnażaniem i hodowla tej tyby mają swoje naturalne przyczyny. Wynikają one stąd, że mamy tutaj do ozynienia z typowym mutantem, ozyli formą powstałą na drodze samorzutnej mutacji. Mutacją nazywamy naglą i przypadkową zmianę właściwości lub cechy, która przekazywana jest potomstwu w drodze dziedziczenia. W ten sposób powstała także znana u nas polska tetra. Przyczyny naturalnych mutacji nie są w większości przypadków znane. Większość mutacji ma jednak oharakter zmian degeneratywnyoh lub zgoła letalnyoh /śmiertelnyoh/. Dlatego też mutanty odznaozają się zazwyczaj zmniejszoną żywotnością i odpornością na niekorzystne warunki żyoia i w przyrodzie najcześciej giną. Jedynie w sztucznych warunkach, dzięki opiece człowieka mogą utrzymać się przy żyoiu. Inną z cech mutantów jest także ich mała odporność na szkodliwe skutki chowu wsobnego /kojarzenie rodzeństwa, rodziców z potomstwem itp./. Chów wsobny prowadzi bowiem do homozygotyozności, co sprzyja ujawnieniu się szkodliwych genów recesywnych.
    Właśnie odmiana proporczykowa mieczyka Hellera wykazuje dużą wrażliwość na chów wsobny i kojarzenie z sobą rodzeństwa prowadzi bardzo często juz w drugim lub trzecim pokoleniu do całkowitej bezpłodnośoi. Jeżeli uwzględnimy fakt, że wszystkie znajdujące się w Polsce okazy tej odmiany pochodzą prawdopodobnie od jednej lub niewlelu par sprowadzonych do nas z jednego zródła, to kłopoty związane z hodowlą tej odmiany mają swe źródło w nagromadzeniu się szkodliwych genów recesywnych na skutek długotrwałego chowu wsobnego.
    Powstaje więc pytanie, co czynić należy, aby zapobiec oałkowitemu wyginięciu u nas tej pięknej odmiany?
    Odpowiedź jest prosta: należy unikać chowu wsobnego i krzyżować z sobą jedynie okazy poohodzące z różnych, niespokrewnionych szczepów. Tak, powie czytelnik, ale skąd wziąć takie okazy, kiedy wszystkie okazy tej odmiany w moim mieście pochodzą z tego samego źródła, są zatem blisko z sobą spokrewnione?
    W takioh przypadkaoh krzyżujemy samicę odmiany proporczykowej z normalnym samcem lub odwrotnie. Ponieważ oeoha "Da" /od łacińsklego "pinna dorsalis alta" = wysoka płetwa grzbietowa/ jest dominująca, uzyskany już w pierwszym pokoleniu okolo 50% mieozyków odmiany proporczykowej. W ten prosty sposób, wkrzyżowując różne szczepy normalnyoh mieczyków, doohować się możemy własnego szozepu mieczyków proporczykowyoh, które nie będą, objawiały cech degeneratywnyoh. Trwałe utrzymanie takiego odpornego szczepu zależy już wyłącznie od inwencji hodowcy, popartej znajomocią praw dziedziczenia.
    Formy powstałe na drodze mutaoji stanowią niezwykle wdzięczny obiekt badań genetycznych /genatyka - nauka o dziedziczności/. Dlatego i nasz mieczyk "Simpson" doczekał się już opracowań naukowych. Dzieki badaniom takich autorów, jak Schröder i Horn, wiemy już bardzo dużo o prawach rządzących dziedziczeniem cechy "Da" Sporo rzeczy czeka jeszcze na wyjaśnienia, a niektóre poglądy są nawet sprzeczne. Tak np., jedni autorzy uwarzają, że pływający w naszych akwariach mieczyk proporczykowy jest formą heterozygotyczną, a homozygotyczna forma, charakteryzujaca się ponadto wydłużoną płetwą odbytową, jest letalna, to znaczy nie zdolna do życia i ginie zaraz po urodzeniu lub wkrótce po tym. Inni autorzy są natomiast zdania, że jest to forma homozygotyczna. Przed dociekliwymi miłośnikami otwiera się więc pole do własnych badań i dociekań, które mogą wzbogacić naszą wiedzę o tej ciekawej odmianie.

Mieczyk "Simpson"     Samiec

    Zainteresowanych czytelników odsyłam do podanej na końcu artykułu literatury. Po to, aby takie badania były ścisłe i miały walor naukowy, oparte być muszą o duży materiał i dokładne, protokółowane obserwacje przeprowadzane w kontrolowanych warunkach.

Literatura:
Horn P. 1968. Der Simpson-Schwertträger und seine Züchtungs-technik, Aquarien Terrarien, 12: 409 - 411
Meise K.K. 1967. Beobachtungech an Simpson Schwertträger, Aquarien Terrarien 4: 134,
Neuman W. 1967. Experimente mit Fahnenriphos. Aquarien Terrarien, 1: 26 - 27
Schrëder J. H. 1966. Über Besonderchiten der Vererbung des Simpsonfaktors bei Xiphophorus helleri Hechel /Poecilidae, Pisces/. Zool. Beitr. /N.F./ 12: 27 - 42.