Jerzy A. Splitt


ZŁOTE RYBKI
W STANIE NIEWAŻKOŚCI




   Ryby stanowią bardzo dogodny obiekt do badań funkcji organów równowagi. Wiąże się to z faktem, że każda zmiana w aparacie równowagi przejawia się u nich specyficznymi, motorycznymi reakcjami zachowania. W roku 1974 pracownicy Instytutu Fizjologicznego w RFN do badań nad wpływem przyspieszenia na organizmy żywe użyli złotych rybek. W celu wykluczenia wzroku jako środka orientacji, części doświadczalnych egzemplarzy usunięto oczy a pozostałym nałożono nieprzeźroczyste soczewki kontaktowe. Złote rybki umieszczono w zamkniętym ze wszystkich stron akwarium, które następnie wmontowano w ścianę samolotu odrzutowego. Ruchy rybek zapisywane były za pośrednictwem kamery na taśmie filmowej. Jednocześnie inny przyrząd rejestrował przyspieszenia samolotu. Zmiany trajektorii - czyli krzywej zakreślanej w przestrzeni przez poruszający się samolot, traktowany jako punkt materialny - oraz prędkość lotu pozwoliły wytwarzać długotrwałe (do 1 minuty) przyspieszenia i tym samym wywoływać stan nieważkości.

    W zależności od panujących warunków złote rybki zmieniały kierunek swego ruchu. Przy zmniejszeniu przyspieszenia poniżej 1 g (1 g = 981 on/s² wg Heiskanena) ryby zaczynały się zanurzać. W stanie nieważkości (g = O) złote rybki nieprzerwanie krążyły w poszukiwaniu nie istniejącego dna, natomiast przy locie o ujemnym g przemieszczały się ku górze akwarium, przyjmowanej przez nie za dno.

    W wyniku przeprowadzonych badań nie stwierdzono adaptacji do stanu nieważkości u ryb. Jednakże reakcje obserwowane u ryb (nie tylko złotych karasi) stanowią ważny element w badaniu adaptacji człowieka w warunkach nieważkości *).

Jerzy Aleksander Splitt

___________
*) Opracowano na podstawie "Umschau in Wissenschaft und Technik", 1975.

*     *     *

   Rysunek ilustrujący doświadczenie wykonany został przez p. mgr Wiesława Styszkę z Rzeszowa, po przekonsultowaniu sprawy z p. mgr inż. Mieczysławem Stępniem, pracownikiem naukowym Instytutu Lotnictwa Politechniki Rzeszowskiej.

    Konsultant nasz wyjaśnił również, że siła ciężkości zależy nie tylko od trajektorii lotu samelotu, ale również od jego prędkości, przyspieszenia, pułapu i kierunku.

Redakcja